Niels-Zweden

Uit Lorentz

Voorwoord

Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik het een leuk land vind en er in de zomervakantie nog ben geweest. Ondanks dat ik er geweest ben wou ik er nog iets meer van weten.

Inleiding

In mijn werkstuk over Zweden ga ik wat vertellen over dingen die typisch Zweeds zijn. Eerst een paar weetjes over Zweden. Ik leg uit waar Zweden ligt. Dan vertel ik over de Noormannen en de middeleeuwen als meest bijzonder in de geschiedenis van Zweden. Ik vertel wat over de mensen die in Zweden wonen en over de taal die ze spreken. Daarna vertel ik over het weer en over dieren die wel in Zweden leven, maar niet in Nederland. Ik vertel over het bijzondere Zweedse gerecht, over Zweedse sporten, die we in Nederland (bijna) niet beoefenen en over de economie in Zweden.

Eerste kenningsmaking met Zweden

- Konungariket Sverige is de officiele Zweedse naam voor Zweden.

- De koning van Zweden heet Gustav.

- Zweden heeft een groot oppervlak van 449.964 km2.

- Ondanks dat Zweden zo groot is (vergeleken met Nederland) heeft het maar 9 miljoen inwoners.

- Dat zijn 19 mensen per 2km.

- De hoofdstad van Zweden is Stockholm, dat is ook gelijk de grootste stad van Zweden.

- De Zweedse munt is Zweedse krona(sek) een sek=0,11 euro cent,1 euro=9sek.

- De code van de kenplaats S.

- De telefoon landcode is 46.

- De code van het internet=.SE.

gegevens 2006	Zweden	Nederland
bevolking	9.045.389	16.570.613
oppervlakte	449.964 km2	41.500 km2
levensverwachting	80.74 jaar	79,25 jaar
leeftijdsopbouw	0-14 jaar: 16,1 %	0- 14 jaar:17,6%
	15-64 jaar:65,6%	15-64 jaar:67,8%
	65 en ouder:18,3%	65 en ouder:14,6%
migratie (buitenlanders)	1,66/1000 inwoners	2,55/100 inwoners

Geografie

Zweden ligt in het werelddeel Europa. Europa is een van de rijkste werelddelen van de Wereld.

(Het paarse stuk is Europa)

Zweden ligt een stuk boven Nederland,het is voor een klein deel omringt door zee voor de rest omringt door Noorwegen en Finland,het raakt bijna Denemarken aan. Zweden is aan Denemarken verbonden door een hele lange brug die van Kopenhagen naar Malmö loopt. Ik ben daar van de zomer overheen gereden.

(Het oranje land is Zweden)

Zweden is onderdeel van Scandinavië dat is weer een deel van Europa is. Scandinavië bestaan uit de landen: Noorwegen, Zweden, Denemarken en Finland. Scandinavië is dus best wel groot.

Het kenmerk van de Scandinaviesche vlaggen is dat er een kruis in zit.

Sinds 1995 is Zweden lid van de Europeese Unie. Zweden heeft niet de Euro. Net als de andere scandinavische landen heeft het zijn eigen munt gehouden.

De officiële vlag van Zweden is blauw met een geel kruis. Alle Scandinavische landen hebben zo'n kruis in hun vlag. Het kruis zit niet in het midden maar een beetje naar de vlaggenmast geschoven.

Stockholm

Stockholm is gebouwd op 14 verschillende eilanden. Tussen de 14 eilanden liggen allemaal bruggen, of je gaat er met je boot onderdoor. Het water in Stockholm is zo schoon dat je er gemakkelijk in kan zwemmen. In Stockholm heb je 1 Universiteit en meerdere hogescholen. Stockholm is ontstaan door graaf Birger, die in 1252 de burgers wilde beschermen tegen de aanvallen vanuit zee. De graaf gebruikte 3 eilanden. Heel veel jaren later gingen mensen ook op deze veilige eilanden hun eigen zaak beginnen. Op het gegeven moment was er niet genoeg plek meer dus gebruikten ze meer eilanden uiteindelijk vormden het een stad. In 1634 werd Stockholm de officiële hoofdstad van Zweden.

Geschiedenis van Zweden

Noormannen

De Noormannen leefden van de tijd 800 tot 1000 na Christus. Ze kwamen uit de Scandinavië. De Noormannen voeren altijd met hun schepen, want ze waren keiën in schepen bouwen. De schepen hadden aan de voorkant altijd een drakenkop. De Noormannen noemen we ook wel Vikingen.

De Vikingen waren eigenlijk een boeren volk, de vrouwen werkten op het land en de mannen gingen eropuit met hun schepen. Het waren heel knappe zeelui. De Vikingen hebben bijvoorbeeld Amerika ontdekt. Ze hebben ook langs alle kusten van Europa gevaren tot Griekenland. Heel vaak gingen ze plunderen en stelen, daarom hebben de Vikingen een slechte naam. In Europa waren heel veel mensen bang voor de Vikingen. Maar ze deden ook veel aan handel en ze ruilden veel. De Vikingen waren een ruig maar ontwikkeld volk.

Middeleeuwen

Het tijdperk van de vikingen duurde tot ongeveer 1000 na Christus. Het Zweedse volk is in de middeleeuwen onstaan. De Zweden stammen af van de Gauten en de Svear. De naam Zweden komt van de Svear.
In de middeleeuwen hoorde Finland bij Zweden. Zweden vormde samen met Denemarken en Noorwegen de Unie van Kalmar. Dat betekent dat die landen toen samenwerkten. Zweden verliet de Unie aan het begin van de 16e eeuw en was daarna heel lang in oorlog met Denemarken en Noorwegen.
De 17e en de 18e eeuw waren voor Zweden de twee gouden eeuwen. Zweden was toen heel erg groot. Finland hoorde bij Zweden en ook stukken van Estland, Letland en Litouwen en sommige stukken van Duitsland. In de Grote Noordse Oorlog, dat was van 1700 tot 1721, verloor Zweden al deze gebieden weer.

Bevolking van Zweden

In Zweden wonen ongeveer 9 miljoen mensen. Zweden is het dunst bevolkte land van Europa. De meeste mensen wonen rond de grote steden in het zuiden van Zweden. De grote steden zijn daar Stockholm, Göteborg en Malmö. Stockholm heeft bijvoorbeeld één en half miljoen inwoners. In het noorden wonen veel minder mensen. Daar wonen ook de Samen. Deze mensen heten ook wel Lappen. Er zijn ongeveer 15.000 Samen en die leven sinds de prehistorie in het noorden van Zweden.

Bijzondere Zweden

Astrid Lindgren is de beroemdste kinderboekenschrijfster uit Zweden. Ze is begonnen door kinderverhalen te verzinnen voor haar eigen kinderen. Later heeft ze meegedaan aan een kinderboekenwedstrijd, ze won de tweede prijs. Daarna heeft ze een kinderboekenwedstrijd gewonnen met het eerste verhaal over Pippi Langkous. Een aantal bekende kinderboeken van haar zijn: De kinderen uit de Kabaalstraat, Verhalen uit Bolderburen en de gebroeders Leeuwenhart.

Alfred Bernhard Nobel werd op 21 oktober 1833 geboren. Zijn vader was uitvinder en verhuisde naar Rusland om een uitvinding te verkopen die de Zweedse regering niet wou hebben. Dat was een landmijn gevuld met buskruit. In Rusland leerde Alfred scheikunde. Toen hij 17 jaar was, ging hij op reis door West-Europa en Amerika. Alfred kwam in 1863 in de fabriek van zijn vader werken en zijn taak was om een veilige manier te zoeken om nitroglycerine te laten ontploffen.

Alfred Nobel bouwde later zelf in veel landen springstoffabrieken en hij werd rijk. Alfred Nobel vond dat zijn explosieven een vredelievend doel hadden. Het meeste van zijn dynamiet werd gebruikt voor wegen- en mijnbouw. En een oorlog met wapens met zijn krachtige explosieven zou nooit lang duren. Na zijn dood moest zijn geld besteed worden aan wetenschappelijk onderzoek, literatuur en een vredesprijs. Op 10 december 1901, werden de eerste Nobelprijzen uitgereikt. Sindsdien zijn de Nobelprijzen de grootste eer die een onderzoeker kan krijgen. Nog steeds worden ieder jaar op 10 december, in Stockholm de prijzen uitgereikt door de koning van Zweden.

Talen in Zweden

Door bijna alle Zweden wordt Zweeds gesproken. Naast het Zweeds wordt in het Noorden ook Fins en Laps gesproken. De inwoners van Zweden spreken ook bijna allemaal Engels. De Lappen of de Samen hebben hun eigen spreektaal, dat noemen ze het Sami. Het Sami heeft 5 verschillende dialecten. Het Zweedse alfabet heeft drie extra letters: å, ä en ö. Ze worden uitgesproken als o of oo, e en eu.

Klimaat in Zweden

Zweden ligt goed beschermd achter de Noorse bergen. Al het slechte weer dat van de oceaan af komt word tegen gehouden door de bergen die tussen Noorwegen en Zweden liggen. De regen die van de oceaan komt valt voor het grootste deel in Noorwegen. Dit komt omdat de wolken pas over de bergen heen kunnen als ze licht van gewicht zijn. Dit doen ze door het water wat in de wolken zit te laten vallen (regen). Dit heten stijgingsregens. In Zweden regent het daarom veel minder. Zweden heeft daarom voor het grootste deel een landklimaat. Dat betekent dat het koude winters heeft en warme zomers. De hoogste temperatuur die Zweden voorkomt is 35 graden. De laagste temperatuur ligt rond de -50 graden.

zomer

In de zomer is het in Zweden bijna overal even warm. In het noorden wordt het gemiddeld 19 graden, in het zuiden is dat 21 graden. Het kan zomers wel 35 graden worden. In het deel van het land dat boven de poolcirkel is het 24 uur per dag licht. Je hebt hier 100 nachten middernachtszon.

winter

In de winter kan het in zweden erg koud zijn. De winter in zweden begint in het noorden al op 1 Oktober. In het uiterste zuiden van zweden begint de winter halverwege December. Zweden is in de winter voor een groot deel bedekt met een dikke laag sneeuw. Die laag kan wel 80 centilmeter dik zijn. De sneeuw blijft in het noorden meer dan 150 dagen per jaar liggen. In het noorden boven de poolcirkel is het een groot deel van de winter de hele dag donker. In het noorden kan het dan s'nachts wel min 22 graden vriezen.

plaats	begin winter	einde winter	sneeuwhoogte	sneeuwdagen
Malmö	10 december	22 maart	15 cm	40 dagen
Göteborg	1 december	20 maart	15 cm	40 dagen
Stockholm	20 november	8 april	30 cm	80 dagen
Karlstad	20 november	5 april	30 cm	80 dagen
Östersund	10 november	20 april	60 cm	160 dagen
Jokkmokk	13 oktober	16 mei	80 cm	220 dagen
Kiruna	5 oktober	20 mei	80 cm	225 dagen

Noorderlicht

De enige lichtschow op de wereld zonder stekers is het noorderlicht. Een groene sliert met rode rondjes en roze vlammen waarbij er ontelbaar veel energie vrijkomt. Als het noorderlicht 60 minuten aan de gang is dan verbruikt het 100 miljard kilowattuur. Dat is evenveel als 5.000 keer een atoombom laten te laten ontploffen. In de poolcirkel is dit verschijnsel bijna iedere nacht te zien, in Nederland maar 12 keer per jaar. Het noorderlicht is eigenlijk een uitbarsting op de zon waarbij zonnevlammen en magnetische deeltjes met 3000 kilometer per seconden in de ruimte vliegen. De kleuren van het noorderlicht ontstaan door dat er zuurstof en stikstofatomen samen komen met de energie en zonnen vlammen samen komen.

Dieren in Zweden

In Zweden leven een paar diersoorten die niet in Nederland voorkomen.
Het grootste zoogdier in Zweden is de Eland. Elanden wegen meer dan je zou denken, ze wegen zo'n 700 kg. In Zweden leven zo'n 210.000 Elanden. Er worden jaarlijks 100.000 Elanden geschoten. De Eland is een beschermde diersoort.

Nog een bekend dier is de bruine Beer. De beer leeft vooral van mieren,bessen en sappige struiken. Hij vangt ook zalm en muizen. In Zweden leven ongeveer 100 beren.
In Zweden leven ook een paar wilde wolven. Het zijn er ongeveer vijftig en ze leven in het noorden van zweden.
In Zweden leeft ook de grijze zeehond. Die is drie meter lang en weegt 3.000 kilo. De zeehonden eten alle vis die ze tegen komen, tenzij ze natuurlijk geen honger hebben. In heel Zweden leven 6.000 zeehonden.

Eetgewoonten

Het eten in zweden is niet heel erg anders dan in Nederland. De zweden hebben wel een paar gerechten die ze alleen in Zweden hebben.

Dit is bijvoorbeeld Köttbullar. Köttbullar betekent vleesballen, het zijn gehaktballetjes. Deze kleine gehaktballetjes zijn van alle Zweedse gerechten misschien wel het meest Zweeds. De Zweden eten ze vaak als snack, bij het avondeten of als broodbeleg.

Een ander gerecht is Kräftskiva. Dit zijn rivierkreeftjes. In augustus vieren ze ieder jaar het feest van de rivierkreeften. De rivierkreeftjes worden gekookt met dille en geserveerd met brood, boter en kruidenkaas. Ik heb op vakantie ook en keer dit feest meegemaakt. Het is dan erg gezellig en ieddreeen eet de kreeftjes.

Pytt i Panna is een gerecht wat wij ook wel eens eten als wij op vakantie zijn. Pytt i Panna bestaat uit in dobbelsteentjes gesneden aardappelen, uien en gehakt. Het geheel wordt in een grote pan gebakken. En echte Zweden eten het met een rauw ei erop.

Knäckebröd is een soort cracker uit Zweden. Knäckebröd is ook in Nederland te koop. Knäckebröd betekent "breek brood". Knäckebröd is een plat brood dat is gemaakt van meel. Het wordt heel kort gebaken en daarna gedroogd. Het is heel lang houdbaar en dat was vroeger, met de lange winters in Zweden, heel erg belangrijk.

===

===

Sport in Zweden

In Zweden zijn een aantal sporten die, net als bij ons, erg populair zijn, zoals voetbal en tennis. Maar er zijn ook sporten die wij niet zo goed kennen. Dit zijn skiën, schansspringen en biathlon. Dit zijn sporten die in de winter worden gedaan. Ook zijn de zweden erg goed in motorcross en autorally. Ik vertel wat over de sporten die wij niet zo goed kennen.

Schansspringen

Dat is in Zweden erg populair. De schansen zijn soms wel 90 meter hoog. Het is de bedoeling dat je zo ver mogelijk springt en je zo recht mogelijk in de sprong blijft en een mooie landing hebt. Als dat niet lukt krijg je puntenaftrek: dat gaat af van hoe ver je gesprongen hebt.

Biathlon

Bij deze sport moet je langlaufen en schieten met een geweer. Deze sport is voor vrouwen en mannen. Deze sport werd vroeger door de Noord Europese soldaten gedaan. De sporters moeten heel snel over een baan langlaufen en onderweg staand en liggend schieten op een witte schijf. Als je mist bij het schieten kost dat tijd of je moet een extra rondje. Wie het snelst is wint.

Tennis

Zweden heeft jaren geleden de beroemde tennisser Björn Borg gehad. Deze man won bijna altijd en heeft daar heel wat aan over gehouden, want toen hij stopte, ging hij onderbroeken, T-shirts enzovoort maken. Hij was succesvol met zijn kleding geworden en is dat nu nog. De onderbroeken zijn erg duur, maar ze hebben leuke figuurtjes in de onderbroek daarom wil iedereen ze hebben. Zijn T-shirt zijn ook succesvol, ze zijn vaak kleurig en dat vinden veel mensen leuk. Zonder zijn grote naam van het tennis was hij misschien nooit zover gekomen. Björn Borg heeft 11 créant slams gewonnen: 5 keer Wimbeldon gewonnen en 6 keer Roland garos gewonnen en nog 62 andere toernooien.

Skiën

Bij het skiën heb je verschillende soorten wedstrijden. Bij voorbeeld de afdaling, slalom, Super-G en combinatie. Bij de slalom moet je zo snel mogelijk om tussen de poortjes door. Bij elk poortje dat je mist krijg je een seconde aftrek van wat je afdaaltijd was. Bij de super G moet je zo snel mogelijk naar beneden. Soms gaan ze wel meer dan 100 km per uur. Ingemar Stenmark was een Zweedse slalomer en was een van de beste slalomers ooit.

Economie

Zweden was vroeger een arm agrarisch land. In de 19e eeuw werkte driekwart van de beroepsbevolking in de landbouw, visserij en bosbouw. Nu is dat ongeveer 3%. De overgebleven landbouwbedrijven zijn groter dan vroeger.
Zweden is nu een van de welvarendste landen ter wereld. Vooral vlak na de Tweede Wereldoorlog is de economie gegroeid. Zweden was neutraal in de oorlog en had weinig oorlogschade. Daardoor hoefden ze niet te zorgen voor wederopbouw van het land, maar konden ze zich richten op productie en handel van goederen.

Bekende Zweedse bedrijven zijn:
Volvo - auto’s
Saab – auto’s
Scania - vrachtauto’s
IKEA - woonwinkel
Wasa - knäckebröd
Hästens - bedden
Fjall Raven - buitensportkleding
Ericsson - mobiele telefoons

Nawoord

Het werkstuk was een moelijke klus. Een beetje laat kreeg ik door hoe ik aan het werk moest. Toen ik dat eenmaal doorhad ging het best snel.

Jammer dat in dit programma de plaatjes niet kleiner gemaakt kunnen worden, zodat ze beter bij de tekst passen.

Ik vind Zweden een kaal land kwa inwoners maar met veel natuur en dat spreekt mij aan maar als je eenmaal in de grote steden bent is het weer heel anders je komt niet erg veel eettentjes tegen maar als je in het winkelcentrum bent dan overstrommt het van de eettentjes.

Bibliografie

Ik heb ook nog een paar boeken bekeken en wat informatie uit mijn vakantie gebruikt.